نافرمانی سالارالدوله؛ شورش علیه مشروطه

نافرمانی سالارالدوله؛ شورش علیه مشروطه

روزنامه دنیای اقتصاد - شماره ۳۰۲۰ تاریخ چاپ: ۱۳۹۲/۰۶/۲۸E

گروه تاریخ‌اقتصاد- نام ابوالفتح میرزا سالارالدوله پسر سوم مظفرالدین شاه، به عنوان یکی از ظالمان دوره مشروطه در حافظه تاریخی ايرانيان ثبت شده است. 

 او در سال۱۲۶۰(۱۲۹۸ ه. ق) در شهر تبریز به دنیا آمد. پس از تحصیلات مقدماتی و نظامی در تبریز به حکومت در چند ایالت ایران منصوب شد که اغلب با شکایت اهالی از رفتارش معزول می‌شد.طي دوران مشروطه درحمایت از برادرش محمدعلی شاه در کردستان دست به شورش زد و سنندج را گرفت و از مجلس شورای ملی خواست تا با شاه مخلوع همکاری کند.هنگام جنگ جهانی اول باز هم به ایران آمد و کاری از پیش نبرد و سرانجام به کشور عثمانی پناه برد سپس به  مصر رفت و در اسکندریه در خردادماه سال ۱۳۳۸ درگذشت.

سالارالدوله در دوران مشروطه از هیچ تلاشی به منظور سرکوب مشروطه‌خواهان کوتاهی نکرد. او به پشتوانه آشنایی با سران ایلات و عشایر در مناطق غربی کشور توانست نظر مساعد برخی از آنها را جلب کند. 
دولت و مجلس در برابر سالارالدوله دست اتحاد به هم دادند، تلگراف‌هاي متعددي به شهرهاي مختلف ايران مخابره کردند از جمله به شهرهاي كرمانشاه، همدان و زنجان تلگراف زده و خواهان اعزام نيرو به نهاوند به منظور رویارویی با سپاه سالارالدوله در اسرع وقت شدند. آنها در تلگراف به زنجان و همدان از عبدالله خان همداني امير افخم و جهانشاه خان زنجاني خواسته بودند كه هر تعداد نيرو مي‌توانند جمع‌آوري كرده، راهي نهاوند کنند. دولت به دنبال اين اقدامات قشوني را با دو عراده توپ كوهستاني به سوي نهاوند حركت داد تا قشون كمكي ايلات و عشاير نيز به آنها ملحق شوند. مجلس و دولت براي جنگ و مبارزه خود را آماده كرده بود وديگر كار از نصيحت گذشته بود. آنها سعي‌شان بر اين بود كه هرچه زودتر در نهاوند كه از پايتخت دور بود، كار سالارالدوله و سپاه او را مختومه کنند زيرا ورود آنها به مركز حكومت مي‌توانست خطرآفرین باشد. 
از طرف دیگر، داود خان، رییس ایل کلهر، پس از باخبر شدن از تلگراف دولت و مجلس، ماموران مخصوص خود را به سوي روساي ايلات مجاور وطوايف تابعه ايل كلهر در سراسر منطقه راهي ساخت و همگي آنها را با قشون تحت فرمان شان فراخواند. به اين ترتيب آنها در اسرع وقت، به گيلان غرب آمده و پس از به هم پيوستن به سوي كرمانشاه وسپس نهاوند حرکت کردند.
 
ادامه نوشته

مرگ يفرم‌خان ارمني در جنگ شورجه

YepremKhanHistoryofIran.jpgبرگرفته از كتاب ايل كلهر در دوره مشروطيت. عليرضا گودرزي

نبرد شورجه يا شوريجه براي مشروطه‌خواهان طهران تداعي‌كننده جنگ تروا بود؛ چراكه اگر قشون دولتي موفق به تصرف قلعه شورجه مي‌شدند درحقيقت كارآمدترين بخش قشون سالارالدوله را درهم كوبيده بودند. اما نبرد شورجه براي مشروطه‌خواهان به يك سكه دورو تبديل گرديد: يك روي آن شكست نيروهاي زبده و شورشي غرب ايران و روي ديگرش كشته‌شدن يفرم‌خان ارمني به‌عنوان مجاهد مقتدر و جنگجوي مشروطه بود! هرچند غائله سالارالدوله در غرب ايران مورد حمايت روسيه بود و ردپاي دخالتهاي آنها آشكارا مشاهده مي‌شد اما طمع فروكش‌نشدني محمدعلي‌ميرزا پادشاه مخلوع مشروطيت و دو برادرش سالارالدوله و شعاع‌السلطنه براي تصاحب مجدد تاج و تخت و بازگرداندن استبداد قاجاري موجب اين غائله زيانبار و وحشيانه بود. اين سه برادر قرآن را ميان خود گذاشته و براي اعاده سلطنت بر سر آن سوگند خورده بودند كه به يكديگر وفادار بمانند و اين جريان صورتي افسانه‌اي به خود گرفت. 

مقاله زير ماجراهاي مربوط به غائله غرب ايران توسط سالارالدوله و جنگ شورجه را مورد بازگويي و بازكاوي قرار مي‌دهد. ازآنجاكه بيست‌ونهم ارديبهشت‌ماه با روز كشته‌شدن يفرم‌خان ارمني (در سال1291.ش) همراه است، ماهنامه زمانه مقاله حاضر را در اين شماره تقديم خوانندگان مي‌كند.

* * * * *

 

ادامه نوشته